Międzynarodowa Organizacja Pracy (MOP) i Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ) konsekwentnie redefiniują swoje postrzeganie spółdzielczości. Z marginalnego gracza, spółdzielnie stały się kluczowym modelem biznesowym i niezbędnym filarem w dążeniu do globalnego rozwoju gospodarczego i społecznego. Zmiana ta, potwierdzona licznymi deklaracjami i inicjatywami, stawia spółdzielnie jako idealnego partnera na przyszłość.
Poniżej przybliżamy Wam, jak to postrzeganie ewoluowało oraz jaki potencjał i nadzieję te organizacje widzą i wiążą z ruchem spółdzielczym.
Ewolucja Postrzegania Spółdzielczości przez MOP i ONZ
W ciągu ostatnich dekad podejście obu organizacji do spółdzielczości przeszło znaczącą transformację, zyskując na znaczeniu i formalnym uznaniu.
Początkowe uznanie i obserwacje (od lat 50. XX wieku): ONZ regularnie publikowała raporty na temat rozwoju spółdzielczości. Powołanie wspólnego komitetu COPAC (Komitet ds. Promocji i Rozwoju Spółdzielczości) w 1971 r., w skład którego weszły agendy ONZ (w tym MOP), świadczyło o rosnącej świadomości i potrzebie koordynacji działań na rzecz promowania tego modelu.
Formalne umocowanie (od lat 90. XX wieku): Przełom nastąpił w 1992 r. wraz z przyjęciem przez Zgromadzenie Ogólne ONZ rezolucji, a następnie ustanowieniem Międzynarodowego Dnia Spółdzielczości w 1995 r., co podniosło rangę tego święta do rangi oficjalnego święta ONZ.
Strategiczne wytyczne i promocja (od 2002 r.): Kluczowym momentem było przyjęcie Zalecenia MOP (nr 193) dotyczącego promocji spółdzielczości (2002). Dokument ten po raz pierwszy ustanowił kompleksowe zasady i wartości, zalecając państwom członkowskim traktowanie spółdzielni jako filara rozwoju narodowego i zapewnienie im wsparcia (np. ulg podatkowych, kredytów, zamówień publicznych).
Reakcja na kryzys (2012 r.): Ogłoszenie Międzynarodowego Roku Spółdzielczości ONZ w 2012 r. pod hasłem „Spółdzielnie budują lepszy świat” było bezpośrednią odpowiedzią na globalne kryzys gospodarczy. ONZ uznała spółdzielczy model przedsiębiorczości za odporny i kluczowy dla wyeliminowania ubóstwa, tworzenia miejsc pracy i integracji społecznej, w opozycji do rozwoju opartego wyłącznie na indywidualizmie.
Ludzkie i zrównoważone podejście (2019 r. i dalej): Deklaracja Stulecia MOP (2019) wzmocniła wezwanie do przyjęcia „ludzkiego podejścia” do biznesu, podkreślając wkład spółdzielni w godną pracę, odporność gospodarczą i zrównoważony rozwój.
Inicjatywy takie jak Międzynarodowy Rok Spółdzielczości 2025 (IYC) kontynuują ten trend, eksponując ich rolę w kulturze, włączeniu finansowym i wzmocnieniu pozycji pracowniczej.
Rola Spółdzielczości w Obecnych Czasach
W kontekście współczesnych wyzwań – kryzysów gospodarczych, zmian klimatycznych i nierówności społecznych – MOP i ONZ widzą, że spółdzielnie stanowią kluczowy element globalnej i lokalnej gospodarki, pełniąc funkcję potężnego motoru zatrudnienia, który generuje ponad 100 milionów miejsc pracy na świecie, co bezpośrednio przekłada się na redukcję ubóstwa oraz zapewnienie bezpieczeństwa gospodarczego poprzez promowanie godnej pracy i włączenia społecznego. Ponadto, model spółdzielczy udowodnił swoją wartość jako szczególnie stabilny i odporny na zawirowania rynkowe. Ta odporność wynika z koncentracji na długoterminowych interesach członków i wspieraniu społeczności lokalnych, a nie na krótkoterminowej maksymalizacji zysku. Dzięki swojemu głębokiemu zakorzenieniu w lokalnych społecznościach i skupieniu na wspólnych potrzebach, spółdzielnie są również naturalnymi i efektywnymi promotorami lokalnego, zrównoważonego rozwoju oraz demokracji ekonomicznej.
Spółdzielnie jako Idealny Partner na Przyszłość
Cały przedstawiony powyżej dorobek prawny i deklaracje MOP i ONZ, a w szczególności Zalecenie nr 193 i Deklaracja Stulecia, implikują ważną rolę spółdzielni i postrzeganie ich jako
– lepszy model biznesowy, oparty na wartościach i demokracji , uznawany za skuteczniejszy dla zrównoważonego, trwałego rozwoju, w przeciwieństwie do modelu opartego wyłącznie na indywidualizmie i maksymalizacji zysku.
– partnera dla Celów Rozwoju Zrównoważonego (SDGs), poprzez ich wkład w eliminację ubóstwa, tworzenie miejsc pracy, równość płci i rozwój obszarów wiejskich.
Innymi słowy, spółdzielnie są stworzone do realizacji globalnych celów ONZ.
Podsumowanie i Kierunek Działań
Kierunek, w którym ONZ i MOP widzą spółdzielczość, jest jasny i można pokusić się o stwierdzenie, że są to ich rekomendacje:
– Główny Nurt Rozwoju: Spółdzielczość ma przejść z niszy do głównego nurtu polityki rozwoju, będąc uznawaną za równoprawny, a często preferowany, model przedsiębiorczości.
– Wzmocnienie Otoczenia Prawnego: Rządy państw członkowskich powinny przeglądać i dostosowywać swoje prawodawstwo, aby aktywnie wspierać powstawanie, wzrost i stabilność spółdzielni (zgodnie z Zaleceniem MOP 193).
– Wymiar Ludzki i Społeczny: Spółdzielnie mają być promowane jako podmiot realizujący ludzkie podejście do gospodarki, stawiając na współpracę i dobro wspólne w harmonii ze środowiskiem, co jest odpowiedzią na globalne zagrożenia i nierówności.
Brawo ONZ, brawo MOP i organizacje, które nieustannie dbają o to, żeby spółdzielczość, nawet jeżeli ze zmienną i nieraz słabnącą sławą w różnych krajach, wciąż była stawiana na piedestale i jako wzór. Życzmy sobie, żeby powyższe rekomendacje chociaż w części zostały urealnione i więcej decydentów politycznych widziało w spółdzielczości odpowiedź na wszelkie przeciwności i trudności przyszłości.
