Co roku, gdy Amerykańska Akademia Filmowa ogłasza nominacje do Oscarów, w kinach i na platformach streamingowych dzieje się magia. Ludzie, którzy na co dzień oglądają głównie seriale do poduszki, nagle kupują bilety na niszowe dramaty psychologiczne czy czarno-białe dokumenty. Dlaczego? Ponieważ chcemy być na bieżąco, chcemy wyrobić sobie własne zdanie i – przede wszystkim – szukamy kinowych arcydzieł. Oscary napędzają frekwencję, kreują trendy i pokazują, jak powinno się robić dobre kino.
Dokładnie taką samą funkcję w świecie ekonomii społecznej, czy jak kto woli biznesu zaangażowanego “z definicji”, pełni Konkurs na najlepsze Przedsiębiorstwo Społeczne Roku im. Jacka Kuronia. To gala oscarowa polskiej ekonomii społecznej. Nominowane podmioty nie kręcą wprawdzie filmów, ale piszą genialne scenariusze na rozwiązywanie realnych problemów naszych miast i wsi.
W ekonomii społecznej nie ma sensu wyważać otwartych drzwi. Zamiast wymyślać koło na nowo, wystarczy spojrzeć na laureatów tego konkursu i zaczerpnąć z ich sprawdzonych, gotowych rozwiązań. Dlaczego warto śledzić te „społeczne Oscary”? Odpowiedź zależy od tego, w której loży siedzisz.
Trzy perspektywy: Dlaczego ten konkurs powinien Cię obchodzić?
-
Perspektywa Przedsiębiorcy: Darmowe „know-how” i lojalny zespół
Tradycyjny biznes coraz częściej zmaga się z rotacją pracowników i wypaleniem zawodowym zespołów. Finaliści Konkursu im. Jacka Kuronia to mistrzowie zarządzania kryzysowego i HR-u. Pokazują, jak budować lojalność i zaangażowanie w trudnych branżach.
- Przykład w praktyce: Właściciel klasycznej restauracji walczący z ciągłym brakiem personelu może podpatrzyć model wypracowany przez Fundację Znacznie Więcej. Opracowali oni innowacyjny model aktywizacji zawodowej dla gastronomii. Dzięki ich „Kartom Wsparcia” i poradnikowi „Przepis na Pracę”, menedżerowie mogą samodzielnie wspierać pracowników po kryzysach psychicznych. Klasyczny przedsiębiorca dostaje gotową instrukcję, jak uratować zespół i zmniejszyć rotację.
-
Perspektywa Samorządu: Innowacyjne i tańsze usługi publiczne
Dla władz lokalnych (gmin, powiatów) ten konkurs to najwygodniejszy katalog sprawdzonych podwykonawców. Współpraca z przedsiębiorstwami społecznymi to dla samorządów szansa na optymalizację kosztów i odciążenie lokalnej administracji. Przekazanie im zadań pozwala na szybszą i bardziej elastyczną reakcję na potrzeby mieszkańców.
- Przykład w praktyce: Zamiast tworzyć nowy wydział w urzędzie odpowiedzialny za pomoc techniczną dla seniorów, Gmina Miejska Hrubieszów podjęła współpracę ze Spółdzielnią Socjalną LIDER. Spółdzielnia realizuje usługę „Złota rączka” – oferuje bezpłatne drobne naprawy dla osób starszych w ich domach. Samorząd realizuje cele polityki senioralnej, a pieniądze podatników zostają w regionie, dając miejsca pracy potrzebującym.
-
Perspektywa Mieszkańca: Głosowanie portfelem i bezpieczeństwo bliskich
Dla każdego z nas obserwowanie konkursu to informacja, gdzie kupować mądrze (tzw. kupowanie zaangażowane) oraz gdzie szukać ratunku, gdy państwowa służba zdrowia lub edukacja nie dają sobie rady.
- Przykład w praktyce: Mieszkasz w małej miejscowości i Twoje dziecko potrzebuje terapii sensorycznej, a terminy na NFZ przerażają? Dzięki wiedzy o podmiotach społecznych trafiasz na Fundację Tup Tusie, która oferuje mobilną terapię środowiskową (dojeżdża do domu pacjenta) i to bez konieczności długiego czekania na formalną diagnozę. Z kolei kupując obiad w restauracji „Gary Babci Krysi” (Stowarzyszenie AS), masz świadomość, że Twój rachunek finansuje darmowe posiłki dla samotnych seniorów z Twojej okolicy.
Festiwal Innowacji: Czym zajmują się współczesne przedsiębiorstwa społeczne?
Dzisiejsza ekonomia społeczna to nie są proste warsztaty rękodzieła. To nowoczesne, wielobranżowe firmy, które z sukcesem rywalizują na wolnym rynku. Oto jak szeroki wachlarz usług oferują:
- Mieszkalnictwo i pomoc bytowa: Wielobranżowa Spółdzielnia Socjalna „Arte” z powodzeniem wdrożyła Społeczną Agencję Najmu (SAN). Pozyskuje mieszkania od prywatnych właścicieli i wynajmuje je taniej osobom w kryzysie życiowym lub uchodźcom z Ukrainy. Prowadzi też sklepy społeczne i jadłodzielnie.
- Nowoczesna opieka senioralna: Podmioty takie jak Spółdzielnia „Ważka” czy Stowarzyszenie „AS” wdrażają programy typu „Muzyka Przeciw Demencji” czy aplikację Asystent Seniora 2.0 z modułami bezpieczeństwa i zajęciami online.
- Medycyna i rehabilitacja: Stowarzyszenie „Razem” prowadzi Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej, wykorzystując najnowocześniejszy sprzęt medyczny (np. Exogen, szyny CPM do pasywnego ruchu stawów).
- Budownictwo i zieleń: Spółdzielnie takie jak „Zielony Zakątek” realizują profesjonalne remonty mieszkań wspomaganych, termomodernizacje oraz dbają o miejską zieleń przy użyciu bezemisyjnego sprzętu.
- Dbanie o zdrowie psychiczne i walka z depresją: Fundacja Znacznie Więcej z Wrocławia i Spółdzielnia Socjalna “Ochota” – obie organizacje to podmioty ekonomii społecznej, które poprzez działalność gospodarczą tworzą miejsca pracy i system wsparcia dla osób zagrożonych wykluczeniem – zwłaszcza po kryzysach psychicznych – łącząc cele ekonomiczne z terapeutyczno‑społecznymi.
Na jakie problemy odpowiadają laureaci?
Przedsiębiorstwa społeczne wchodzą wszędzie tam, gdzie tradycyjny rynek nie widzi zysku, a państwo działa zbyt wolno. Rozwiązują m.in. problemy:
- Wykluczenia zawodowego: Dają stabilną pracę osobom z niepełnosprawnościami, osobom w kryzysie bezdomności, po kryzysach psychicznych oraz matkom wracającym z urlopów macierzyńskich.
- Starzenia się społeczeństwa: Walczą z samotnością seniorów i potrzebą ich instytucjonalizacji (zamykania w domach opieki), oferując wsparcie w ich własnych mieszkaniach.
- Wykluczenia transportowego i cyfrowego: Dowodzą, że nowoczesne technologie (aplikacje, szkolenia online) i specjalistyczna flota pojazdów mogą skutecznie łączyć ludzi z resztą świata.
- Neuroróżnorodności: Organizacje takie jak Fundacja Punktum Montessori uczą i tworzą bezpieczną przestrzeń dla dzieci oraz dorosłych w spektrum autyzmu i ADHD.
Warto zapamiętać
Wspieranie i obserwowanie Konkursu im. Jacka Kuronia to nie filantropia ani pusty gest. To po prostu czysty pragmatyzm. Śledząc nominowanych, zyskujemy bezcenną wiedzę o tym, jak skutecznie i z godnością naprawiać nasz kawałek świata. Czas najwyższy, byśmy jako społeczeństwo zaczęli ekscytować się tymi „Oscarami” tak mocno, jak tymi z Hollywood. Rozwiązania są na wyciągnięcie ręki – wystarczy po nie sięgnąć.
